Twee tuinen met exact dezelfde klinker kunnen er totaal verschillend uitzien. Het verschil zit dan niet in de steen, maar in het legverband: het patroon waarin je de stenen naast elkaar legt. Dat patroon bepaalt de sfeer van je terras of oprit, maar ook hoe sterk de bestrating is en hoeveel je moet zagen. Hieronder zetten we de meest gebruikte verbanden op een rij, met per verband waar het wel en niet op zijn plek is.
Halfsteensverband: de klassieker
Bij halfsteensverband leg je de stenen in de lengte naast elkaar en verspringt elke rij een halve steen. Er ontstaan dus geen doorlopende kruisvoegen. Dit is veruit het meest gebruikte verband voor tuinpaden en terrassen, en niet zonder reden:
- Een rustig, tijdloos beeld dat bij vrijwel elke tuinstijl past.
- Weinig zaagwerk: langs de randen heb je vooral halve stenen nodig.
- Eenvoudig te leggen, ook als je het zelf doet.
De keerzijde: de lange voegen lopen in één richting door. Onder intensief rijverkeer kunnen de stenen daardoor sneller gaan schuiven. Voor een terras, een pad of een oprit waar af en toe een auto op staat is dat geen bezwaar.
Keper- of visgraatverband: de sterkste
In keperverband, beter bekend als visgraat, leg je de stenen haaks op elkaar in een zigzagpatroon. Elke steen klemt tussen vier buren, waardoor de bestrating zichzelf als het ware vastzet. Van alle verbanden geeft dit de beste vertanding.
Leg je een oprit, draai het patroon dan onder 45 graden ten opzichte van de rijrichting. Er loopt dan geen enkele voeg mee met de banden van de auto, en de krachten van optrekken, remmen en sturen worden over meer stenen verdeeld.
- Het sterkste verband: geschikt voor opritten, parkeerplaatsen en plekken waar gedraaid wordt.
- Komt het mooist tot zijn recht bij langwerpige formaten zoals waal- en dikformaat.
- Meer zaagwerk: langs alle randen moet je stenen schuin afzagen.
Elleboogverband: levendig, maar rustig
Bij elleboogverband leg je steeds twee stenen naast elkaar en draai je het volgende blokje een kwartslag, zodat er een soort trapjespatroon ontstaat. Het is levendiger dan halfsteens, maar rustiger dan visgraat. Omdat de voegen voortdurend onderbroken worden, is de vertanding ook een stuk beter dan bij een strak blokpatroon. Elleboogverband wordt vaak gecombineerd met dikformaat en past goed bij zowel landelijke als moderne tuinen.
Blok-, vlecht- en wildverband
- Blokverband: alle stenen in dezelfde richting, met voegen die netjes op elkaar aansluiten. Strak en modern, met weinig zaagwerk, maar door de doorlopende voegen minder geschikt onder een auto.
- Vlecht- of mandverband: blokjes van twee stenen die je steeds een kwartslag draait. Nostalgisch en decoratief, mooi op een terras of stoep.
- Wildverband: stenen met een willekeurige verspringing, vaak in verschillende lengtes. Natuurlijk en ambachtelijk, maar het vraagt discipline van de stratenmaker: zonder oog voor het geheel ontstaan er alsnog patronen en doorlopende voegen.
- Waaier- of cirkelverband: traditioneel gelegd met kleine keitjes of kinderkoppen. Arbeidsintensief en daarom meestal een accent, bijvoorbeeld rond een boom of bij een entree.
Zo kies je het juiste verband
- Terras of tuinpad waar alleen gelopen wordt: alles kan. Kies puur op uitstraling: halfsteens, elleboog, vlecht of wild doen het allemaal prima.
- Oprit of parkeerplaats: ga voor keperverband onder 45 graden of elleboogverband, en kies een dikkere steen (dikformaat in plaats van waalformaat).
- Smal pad: kies een verband waarvan de maatvoering past bij de breedte van het pad. Dat scheelt veel zagen en geeft een rustiger beeld.
- Klein vlak: een fijn formaat als waalformaat laat een kleine tuin ruimer ogen. Grote diagonale patronen worden op een paar vierkante meter al snel onrustig.
Denk aan het snijverlies
Je legverband bepaalt mede hoeveel materiaal je nodig hebt. Bij een recht vlak in halfsteensverband kom je meestal uit met zo'n 5 tot 10 procent extra. Bij visgraat of een diagonaal patroon reken je beter op ongeveer 15 procent. Bestel liever iets ruim dan te krap: nabestellen kan kleurverschil geven, omdat een nieuwe partij uit een andere productiebatch komt. Op elke productpagina staat een rekentool waarmee je het aantal vierkante meters en stenen direct uitrekent.
En vergeet de kantopsluiting niet
Welk verband je ook kiest: zonder goede kantopsluiting drijft je bestrating na verloop van tijd uit elkaar. Zet daarom langs alle open randen een opsluitband of betonband in beton, zodat de buitenste stenen niet weg kunnen wijken. Juist bij visgraat, waar de randstenen schuin zijn afgezaagd, is dat geen overbodige luxe.
